นิตยสารปิดตัว

Health & Cuisine ฉบับที่ ๑๙๙ เดือนสิงหาคม ๒๕๖๐
มีเรื่องนึงที่อยากจะเล่า ไม่สิ เรียกว่า แลกเปลี่ยนความเห็นกันจะตรงกว่า คือ ทุกครั้งที่มีหนังสือ/นิตยสารปิดตัว จะมีคอมเมนต์/ความเห็นตามมาหลากหลาย และมีคนจำนวนไม่น้อยที่มีความเห็นว่า เสียดาย ซึ่งเป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะหลายคนก็โตขึ้นมาพร้อม ๆ กับการอ่านนิตยสารบางเล่มที่ปิดตัวไป บางเล่มก็เป็นนิตยสารที่พ่อหรือแม่อ่านประจำ อะไรงี้

ขนาดคนอ่านยังเสียดาย คนทำนี่ยิ่งโคตรเสียดาย ไม่มีใครอยากปิดหรอกครับ ของใครเป็นยังไงไม่รู้ แต่ของผมที่เคยทำมาตั้งแต่ยังไม่ออกเล่มแรกเลยนี่นะ รักเหมือนลูกอ่ะ (ไม่ได้สิ ไม่มีลูก เดี๋ยวจะว่าไม่อิน ต้องบอกว่ารักเหมือนพดด้วงอ่ะ)

ไม่อยากปิด แล้วปิดทำไม?

มันยังงี้ครับ (อันนี้ใครรู้แล้วสไลด์ข้ามไปได้เลยครับ) นิตยสารเล่มนึงจะมีรายได้หลักมาจากสองทางด้วยกัน คือ ยอดขายแผง+สมาชิก และโฆษณา ซึ่งโดยรวม ๆ เฉลี่ยของวงการสัดส่วนรายได้จะอยู่ที่ประมาณ ๒๐/๘๐ คือ ยอดขายแผง+สมาชิก ได้ ๒๐% อีก ๘๐% มาจากโฆษณา (เล่มที่ผมเคยทำนี่สัดส่วนยอดขายแผงสูงกว่านี้หน่อย ไม่รู้ว่าเป็นเพราะเราขายแผงและสมาชิกได้เยอะ หรือว่าเราขายโฆษณาได้น้อยกันแน่ นี่กูจะขำ หรือเศร้าดี 5555) และถ้าเล่มไหนที่หัวใหญ่ มีพลังเยอะ ก็อาจจัดอีเวนต์เป็นรายได้เพิ่มอีกทาง

ทีนี้เมื่อซักสามหรือสี่ปีก่อนมันเริ่มมีจุดเปลี่ยน คนซื้อนิตยสารลดลง จะด้วยสาเหตุอะไรก็แล้วแต่แต่ละบุคคล ผมเคยตั้งโพสต์ถามเพื่อน ๆ ใน fb นี่แหละว่า ใครที่ยังซื้อนิตยสารเป็นประจำอยู่บ้าง? คำตอบที่ไม่แปลกใจเลยคือ เหลือน้อยมากนะฮะ ที่ยังซื้อนี่ส่วนใหญ่ก็ซื้อพวก National Geographic ให้ลูกอ่าน หรือซื้อเพื่อเก็บไว้อ่านเอง แต่ก็ยังไม่ได้อ่านนะ ขนาดผมเองเป็นคนทำหนังสือ เมื่อก่อนซื้อประจำหลายเล่มยังลดมาเรื่อย ๆ เล่มที่ซื้อประจำล่าสุดคือ Monocle กับ offscreen และตอนนี้ก็ไม่ได้ซื้อทุกเล่มแล้ว เลือกซื้อแค่บางเล่มที่สนใจก็พอ อยากอ่านนะแต่มันอ่านไม่ทัน

พอยอดขายลดลงยอดสมาชิกลดลง (เท่ากับว่ารายได้หายไปทางนึงแล้วนะ) เอเจนซี่หรือแบรนด์ต่าง ๆ ที่ลงโฆษณาก็ไม่รู้ว่าจะเสียเงินซื้อแอดลงไปให้ลิงที่ไหนอ่านนะครับ นี่ยังไม่นับรวมถึงเรื่องการวัดผลที่ได้จากการลงแอดอีกนะ เรื่องนี้สื่อสิ่งพิมพ์โดนสื่อออนไลน์ตีกระจุยเลย ออนไลน์นี่วัดผลได้ จับกลุ่มแยกเซ็กเมนต์ได้ ทำโน่นได้ ทำนี่ได้ ลูกค้าชอบมาก ซึ่งก็ไม่แปลกที่เงินที่จะมาลงในสิ่งพิมพ์จะถูกย้ายไปสื่ออื่นมากขึ้นเรื่อย ๆ

พอฟังแบบนี้ก็จะมีคอมเมนต์ว่า ปรับตัวสิ ลดต้นทุนสิ ไปออนไลน์สิ เปลี่ยนเป็น free copy สิ ฯลฯ

ผมว่าสื่อสิ่งพิมพ์ทุกเจ้าก็เห็นนะครับ และก็รู้ด้วยว่าต้องปรับตัว แต่ทีนี้แต่ละคนมันมีกำลังไม่เท่ากัน บางเล่มที่เขาปริ่ม ๆ น้ำอยู่ เจอคลื่นแรงหน่อยเขาก็ไม่ไหว ก็จากไปก่อน บางเล่มมองออกว่าต้องไปออนไลน์ แต่ถ้าจะทำให้ดีต้องลงทุนอีกเยอะ เขาก็อาจจะคิดว่า งั้นกูพอดีกว่า ยังเหลือเงินติดไม้ติดมือบ้าง บางเล่มทำออนไลน์ไปแล้ว แต่รายได้มันมาไม่ทันกับโฆษณาที่หายไป สู้อยู่สักพักแล้วไม่ไหวก็จากไปเหมือนกัน

บางเล่มทำมาหลายสิบปีผ่านยุครุ่งเรืองมา เก็บเกี่ยวมามากแล้ว เจ้าของอายุมากอยากวางมือ ลูกหลานก็ไม่มีใครมาทำต่อ งั้นก็เลิกดีกว่า แบบนี้ก็มี หรือถ้าจะให้เปลี่ยนไปเป็น free copy ฝากลมหายใจไว้กับโฆษณาอย่างเดียว บางคนก็ไม่สะดวกใจที่จะอยู่ในระบบแบบนั้นนะครับ

ที่เล่ามานี่ไม่ได้จะบอกว่า คนอ่านผิดที่ไม่ยอมซื้ออ่านนะครับ อย่าเข้าใจแบบนั้นเป็นอันขาด ในภาพรวมมันยังมีสาเหตุอื่น ๆ อีกมาก แต่เนื่องจากนี่ไม่ใช่วิทยานิพนธ์เรื่องสื่อสิ่งพิมพ์ก็เลยหยิบแค่บางส่วนมาเล่าเท่าที่เห็นและมีประสบการณ์ตรงนะครับ

ใครคิดเห็นยังไงก็แชร์กันได้ครับ…

จุดกำเนิดยุคนวัตกรรมที่ SCG

นิตยสารผู้จัดการ ฉบับเมษายน ๒๕๔๙นิตยสารผู้จัดการ เป็นฉบับแรกที่ได้สัมภาษณ์พิเศษพี่กานต์หลังรับตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่ SCG

เมื่อหลายวันก่อนประชุมงานกับซัพพลายเออร์ หลังจากคุยกันมาร่วมสี่ชั่วโมง การสนทนาเลยเถิดมาถึง SCG แล้วจังหวะนึงพี่ซัพพลายเออร์พูดขึ้นมาว่า

SCG นี่เขานวัตกรรมอยู่แล้ว

ได้ยินปั๊บชะงักนิดนึง รู้สึกแปลกดีที่ได้ยินประโยคนี้ แสดงว่า SCG มาได้ไกลมาก เพราะภาพของ SCG เมื่อก่อนไม่มาทางนี้เลย

เรื่องนวัตกรรมของ SCG นี่นอกจากจะยกความดีให้กับคน SCG ทุกคนแล้ว โดยส่วนตัวผมขอยกเครดิตส่วนใหญ่ให้คนนี้ครับ คุณกานต์ ตระกูลฮุน อดีตกรรมการผู้จัดการใหญ่คนที่แล้ว และอีกส่วนหนึ่งก็ขอยกให้อดีตกรรมการผู้จัดการใหญ่คนก่อนหน้าคุณกานต์อีกที คือ คุณชุมพล ณ ลำเลียง

ความเป็นมาของเรื่องนี้ต้องย้อนกลับไปไกลนิดนึง SCG เริ่มประกาศนโยบายมุ่งสู่นวัตกรรมอย่างชัดเจนในช่วงปลายการดำรงตำแหน่งของคุณชุมพล (สิงหาคม ๒๕๔๗) ในตอนนั้นทุกคนยังเรียก SCG ว่า ปูนซิเมนต์ไทย และตอนจัดงานครั้งนั้นมีการทำแสงสีเป็นรูปช้าง (ในโลโก้) ก้าวออกมาจากกรอบหกเหลี่ยมที่เป็นโลโก้ด้วย สร้างความฮือฮามาก เพราะถ้าเทียบกับมาตรฐานของปูนซิเมนต์ไทยในวันนั้นแล้ว นี่เป็นเรื่องใหญ่มากที่กล้าเล่นกับโลโก้ขนาดนี้

พอพี่กานต์ (ตามที่คุณกานต์พยายามให้ทุกคนเรียก) เข้ารับตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่แล้ว (มกราคม ๒๕๔๙) และเริ่มเปิดตัวให้สัมภาษณ์ ทำให้ได้รู้ว่าเรื่องนวัตกรรมนี้เป็นความคิดของพี่กานต์ที่ได้รับการสนับสนุนจากคุณชุมพลอีกที และเรื่องนี้ก็เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้พี่กานต์ได้รับการพิจารณาให้รับตำแหน่งกรรมการผู้จัดการใหญ่

พี่กานต์เล่าถึงเรื่องนี้ว่า ช่วงปี ๒๕๔๕ ทางผู้ใหญ่มีมาถามเรื่องวิสัยทัศน์ว่า SCG ในวันข้างหน้าน่าจะไปทางไหนยังไง พี่กานต์ตอบไปประมาณนึง แต่หนึ่งในนั้นคือ ต้องเน้นนวัตกรรม กับอีกเรื่องคือ อาเซียนจะเพิ่มความสำคัญขึ้นอย่างมาก

หลังจากผู้ใหญ่มาถามสองสามคน พี่กานต์ก็เริ่มเอ๊ะแล้วว่า สงสัยตัวเองจะเป็นแคนดิเดต แต่ก็ไม่ได้มั่นใจอะไรจนกระทั่งต้นเดือนสิงหาคม ๒๕๔๕ คุณชุมพลมาบอกว่า คณะกรรมการมีมติเลือกให้เป็นกรรมการผู้จัดการใหญ่คนต่อไป

และช่วงเวลาหลังจากนั้นถือได้ว่าเป็นช่วงที่ SCG ได้ kick off และเอาจริงเอาจังกับการสร้างนวัตกรรม “อย่างเป็นระบบ” มากที่สุดองค์กรหนึ่งของไทย ซึ่งได้นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงขนานใหญ่ที่สุดครั้งหนึ่งขององค์กรอายุร้อยปีแห่งนี้ด้วย…

บัณฑูร ล่ำซำ ได้อะไรจากการ Reengineering ธนาคารกสิกรไทย

ข้าพเจ้าได้อะไรจากการ Reengineering ธนาคารกสิกรไทย โดย บัณฑูร ล่ำซำ

วันก่อนครับ นึกคึกอะไรขึ้นมาซักอย่างไปนั่งรื้อ ๆ ค้น ๆ ของเก่าเก็บจากการทำงาน เจอเทปม้วนนี้ครับ (ตามภาพด้านบน) พลิกดูด้านหลังลงวันที่เอาไว้ว่า บันทึกมาจากงาน Thailand Lectures ครั้งที่ ๒ เมื่อวันที่ ๑๓ มกราคม ๒๕๓๘

จากวันนั้นถึงวันนี้รวมเวลา ๒๒ ปีกับ ๒ เดือนพอดี (เลขสวย แทงหวยดีกว่า!!) อะไร ๆ เปลี่ยนไปมากมาย ก่อนที่จะเล่าถึงเนื้อหาในเทปม้วนนี้ ขอเล่านอกเรื่องก่อนละกัน

ประการแรก เทปม้วนนี้เป็นอภินันทนาการจาก โครงการวิทยุผู้จัดการ ฟังชื่อนี้หลายคนคงงง ต้องบอกว่าก่อนหน้านี้ค่ายผู้จัดการ “สยายปีก” มาทำวิทยุด้วยนะครับ อยู่ที่คลื่น ๙๗.๕ โดยมีคุณรุ่งมณี เมฆโสภณ ที่กลับมาจาก BBC ที่อังกฤษมารับหน้าที่หัวเรือใหญ่ เนื้อหาของรายการต่าง ๆ ก็จะเป็นการรายงานข่าว การวิเคราะห์ข่าว การสัมภาษณ์แหล่งข่าว ฯลฯ รวมไปถึงรายการเพลงคลาสสิกก็มีนะ ทำเป็นเล่นไป

คนที่เคยจัดรายการที่นี่หลายคนต่อมาก็ไปเติบโตมีชื่อเสียงโด่งดังกัน อย่างเช่น คุณธันยวัชร์ ไชยตระกูลชัย และคุณภิญโญ ไตรสุริยธรรมา ครั้งหนึ่งก็เคยร่วมกันจัดรายการ MBA On Air อยู่ที่นี่ ก่อนที่คนแรกจะไปโด่งดังกับการเป็นคอมเมนเตเตอร์ในรายการ SME ตีแตก ส่วนคนหลังก็ก้าวไปเป็นบรรณาธิการนิตยสาร Open

โครงการวิทยุผู้จัดการปิดตัวไปตอนไหน อันนี้ผมจำไม่ได้แล้ว ต้องรอผู้รู้ที่มีข้อมูลแน่ ๆ มาบอกกันอีกทีนะฮะ

พูดถึงค่ายผู้จัดการ รวมทั้งตัวคุณสนธิ ลิ้มทองกุล ผู้เป็นเจ้าสำนักด้วย หลายคนอาจนึกภาพไม่ออกว่าเมื่อก่อนเคยยิ่งใหญ่ขนาดไหน ขอเล่าให้ฟังคร่าว ๆ เท่าที่รู้ก็คือ นอกจากสื่อสิ่งพิมพ์ที่เป็นหัวผู้จัดการ ทั้งหนังสือพิมพ์รายวัน รายสัปดาห์ และรายเดือนแล้ว คุณสนธิยังมีความฝันที่จะสร้างสื่อที่ก้าวไปยืนในระดับภูมิภาคได้ จึงเป็นที่มาของหนังสือพิมพ์ Asia Times และนิตยสาร Asia Inc. ซึ่งเป็นสื่อภาษาอังกฤษ

ส่วนตัวของคุณสนธินั้น เป็นเจ้าของหรือผู้ถือหุ้นใหญ่บริษัทในตลาดหุ้นหลายแห่งด้วยกัน นอกจากบริษัท ผู้จัดการ แล้ว ยังมีโรงพิมพ์ตะวันออก ที่เป็นโรงพิมพ์ใหญ่ระดับประเทศ มีบริษัท ไออีซีซึ่งเป็นตัวแทนจำหน่ายโทรศัพท์มือถือรายใหญ่ในเวลานั้น (ถ้าจำไม่ผิด ในยุครุ่งเรืองบริษัทนี้สร้างความฮือฮาด้วยการประกาศจ่ายเงินโบนัสพนักงาน ๓๖ เดือนนะฮะ) มีบริษัทให้บริการอินเทอร์เน็ต (ISP) อันนี้จำชื่อไม่ได้แล้ว มีโครงการสร้างโรงแรมระดับหรูที่เวียงจันทน์ และอภิมหาโปรเจ็กต์คือ ดาวเทียมสื่อสารของประเทศลาว ในชื่อ ลาวสตาร์

ทั้งหลายทั้งปวงที่ว่ามานี่แค่ส่วนหนึ่งของอาณาจักรของคุณสนธิ ซึ่งพอเกิดวิกฤติต้มยำกุ้งในอีกไม่กี่ปีต่อมาภาพที่เล่ามานี่ก็เป็นอดีตไปนะครับ

ประการที่สอง งาน Thailand Lectures นี้จัดที่ Regent Bangkok ซึ่งในวันนี้เปลี่ยนชื่อไปเป็น Four Seasons เป็นที่เรียบร้อยแล้ว ในช่วงวิกฤติต้มยำกุ้งโรงแรมหรูแห่งนี้ได้กลายเป็นที่หมายปองของกลุ่มทุน จนเกิดการแย่งซื้อหุ้นกันระหว่างทุนต่างชาติและทุนต่างชาติที่อยู่ในไทย (งงมั้ย คือ เป็นคนต่างชาติที่เข้ามาทำธุรกิจในไทย) เรื่องราวตอนนั้นสนุกมากและตัวละครที่เกี่ยวข้องในเรื่องนี้คนนึงต่อมาเข้ามาเล่นการเมืองและประสบความสำเร็จได้เป็นถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังนะฮะ

ประการต่อมา คุณบัณฑูรมาพูดอะไรเรื่อง Reengineering? เป็นนายแบงก์มาพูดเรื่องวิศวะเหรอ?

สำหรับคนที่เกิดไม่ทัน (หรือเกิดทันแต่โตไม่ทัน เพราะยังใส่ขาสั้น คอซองอยู่นะฮะ) เรื่อง Reengineering เป็นเรื่องที่โด่งดังมากในประเทศไทยเมื่อยี่สิบกว่าปีที่แล้ว (ขอไม่ลงรายละเอียดเรื่องนี้นะ ใครอยากรู้เพิ่มเติมลองเสิร์ชดู ชื่อ Michael Hammer ซึ่งไม่ได้เกี่ยวอะไรกับวงแฮมเมอร์ของไทย) แล้วก็เป็นกระแสเปรี้ยงปร้างออกสื่อ มีคนพูดถึงเกือบทุกวันทั้งในภาครัฐและเอกชนก็เพราะคุณบัณฑูร นั่นล่ะ ที่ลุกขึ้นมา reengineering ธนาคารกสิกรไทยหลังจากที่รับหน้าที่กรรมการผู้จัดการได้ไม่นาน

ถึงแม้ว่าธนาคารพาณิชย์ไทยในยุคนั้นจะเอาระบบคอมพิวเตอร์มาใช้งานแล้ว แต่คุณภาพการบริการและระบบงานต่าง ๆ ยังมีหลายขั้นตอน การไปแบงก์ในยุคนั้นแทบไม่ต่างอะไรกับไปติดต่อหน่วยราชการสักแห่ง ภาพที่จำติดตาก็คือ คนแน่น นั่งรอกันเต็มแบงก์ไปหมด จนมีคนตั้งสโลแกนถึงการไปแบงก์ในเวลานั้นว่า “จะฝากจะถอน เอาหมอนไปด้วย”

จนกระทั่งคุณบัณฑูรลุกขึ้นมา reengineering แบงก์กสิกรไทยนี่แหละ ลูกค้าที่เคยนั่งรอกันแน่นอยู่ในสาขาก็ลดน้อยลง เพราะให้บริการได้เร็วขึ้น พนักงานรู้สึกยังไงไม่รู้ รู้แต่ลูกค้าแฮปปี้

ความสำเร็จของการ reengineering ธนาคารกสิกรไทยทำให้คุณบัณฑูรดังเปรี้ยงปร้างมาก ใคร ๆ ก็อยากฟังเรื่องนี้ สื่อก็อยากสัมภาษณ์เรื่องนี้ แล้วก็เกิดเป็นกระแสใคร ๆ ก็อยากทำ reengineering ภาคเอกชนก็อยากทำ กระทั่งหน่วยงานรัฐยังอยากทำ เพราะทุกคนรู้สึกว่า พ อ พูดเรื่องนี้แล้วมันเท่ มีคนสนใจ สื่อลงข่าว ถ้าอยู่ในตลาดหุ้น หุ้นก็ขึ้น ขนาดนั้นเลยนะ

ก็เลยกลายเป็นทุกขลาภของบัณฑูร เพราะทุกคนก็ล้วนอยากฟังว่า การ reengineering นี่มันทำยังไง? แล้วคุณบัณฑูรซึ่งมีประสบการณ์ตรง ทำมาแล้วเนี่ย ทำยังไง? ต้องเดินสายออกไปพูดที่โน่นบ้าง ที่นี่บ้าง รวมถึงที่งาน Thailand Lectures อันเป็นที่มาของเทปม้วนนี้

ส่วนเนื้อหาภายในเทปว่าคุณบัณฑูรพูดอะไรบ้างนั้น แน่นอน ขอยกไว้โอกาสหน้านะฮะ… ❤

ข้าพเจ้าได้อะไรจากการ Reengineering ธนาคารกสิกรไทย โดย บัณฑูร ล่ำซำ

สัญญาณวิกฤติมนุษย์เงินเดือน ภาค ๒

BusinessweekTH_Dec_07

เมื่อเก้าปีที่แล้วนิตยสาร BusinessWeek ไทยแลนด์ ทำเรื่องของมนุษย์เงินเดือนเป็น cover story ฉบับธันวาคม ๒๕๕๐ ด้วยประเด็น สัญญาณวิกฤติมนุษย์เงินเดือน เรื่องนี้ทีมงานเก็บข้อมูล สัมภาษณ์กันนานเป็นเดือนเลย ที่มาของเรื่องจากปกเล่มนี้มาจากการที่ทีมงานได้มีโอกาสคุยกับผู้บริหารระดับสูงขององค์กรขนาดใหญ่หลายแห่งไทย ทั้งที่เป็นองค์กรไทยและต่างชาติ ผู้บริหารหลายคนคุยเปิดใจนอกรอบกับทีมงานว่า เขามีปัญหาด้านแรงงานไทยที่มีไม่พอกับความต้องการขยายตัวทางธุรกิจในเวลานั้น

พูดให้ชัดกว่านั้นก็คือ แรงงานไทยที่มีคุณภาพมีไม่พอกับความต้องการ คุณภาพที่ว่านี่เอาแค่สามประเด็นหลักนะ มีอะไรมั่ง นี่เลย ทักษะด้านภาษาอังกฤษ ความชำนาญเชิงลึกในวิชาชีพ และทัศนคติที่เอื้อต่อการเติบโตในการทำงาน

ผู้บริหารที่เล่ามานี่แก้ปัญหาด้วยวิธีเดียวกันเกือบจะเป๊ะ ๆ เลยก็คือ จ้างพนักงานต่างชาติ ทั้ง ๆ ที่จริง ๆ แล้วก็อยากจะจ้างแรงงานไทยแต่จนใจที่หาไม่ได้

ที่เล่ามายืดยาวนี่เพื่อจะบอกว่า เมื่อเก้าปีที่แล้วแรงงานที่เป็นมนุษย์เงินเดือนของไทยเริ่มถูกแรงงานต่างชาติมาแย่งงานไปหนนึงแล้วนะ และตอนนี้เริ่มมีความรู้สึกเหมือนกับว่า กำลังมีสัญญาณวิกฤติมนุษย์เงินเดือนรอบสอง แต่คราวนี้คนที่มาแย่งงานแรงงานไทยไม่ใช่แรงงานต่างชาติ แต่เป็นเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าขึ้นทุกวัน โดยเฉพาะสามตัวนี้ ออนไลน์ โมบายล์ และที่สำคัญที่สุดคือ เอไอ (Artificial Intelligence หรือ ปัญญาประดิษฐ์)

ถ้าจะดูตัวอย่าง ไม่ต้องมองไปที่ไหนไกล เอาใกล้ตัวก่อนเลย ธุรกิจสื่อสิ่งพิมพ์ ปีที่ผ่านมาหนังสือพิมพ์ นิตยสารเจอ Winter is coming เข้าไปหลายเล่ม ที่ยังอยู่ก็ไม่ได้รุ่งเรืองเหมือนเมื่อก่อนอีกแล้ว สาเหตุหลักก็เพราะคนอ่านเปลี่ยนพฤติกรรมไปอ่านข่าวอ่านบทความจากโลกออนไลน์แทน พอคนไม่อ่าน โฆษณาก็ไม่เข้า มันจะไปเหลืออะไร

เขยิบออกไปอีกนิด ธุรกิจธนาคาร เมื่อก่อนจะฝากจะถอนต้องไปที่สาขา หลายแบงก์มีสโลแกน จะฝากจะถอนเอาหมอนมาด้วย ลูกค้ารอไปสิ แต่เดี๋ยวนี้ไม่ต้องแล้ว ใช้ออนไลน์แบงกิ้ง โมบายล์แบงกิ้ง สบาย พอเป็นหยั่งงี้มองไปวันข้างหน้าก็พอเห็นแนวโน้มว่าคนคงจะเข้าสาขาน้อยลง ถ้าติดตามข่าวกันบ้างอาจจะเห็นผ่านตามามั่งแล้วว่าบางธนาคารประกาศจะทยอยยุบสาขาลงแล้ว ซึ่งก็คิดต่อได้ไม่ยากว่าพนักงานจะเป็นยังไง

สองเคสที่ว่ามายังดูไม่ค่อยเท่าไหร่ เทคโนโลยีที่น่าจะส่งผลต่อแรงงานมากที่สุดน่าจะเป็น เอไอ นี่แหละ เอาง่าย ๆ ก่อนเลยที่เห็นได้ชัดมากตอนนี้คือ รถยนต์ไร้คนขับ ที่กำลังฮือฮาตื่นเต้นกันทั่วโลก (แต่เมืองไทยคงอีกพักใหญ่ ๆ นะ รอยุคไทยแลนด์ ๑๐.๐ นั่นแหละ) ถ้าอีกหน่อยรถยนต์ไร้คนขับพัฒนามาถึงจุดที่ใช้งานได้จริงในระดับแมส ก็ไม่ต้องมีคนขับแท๊กซี่แล้วใช่มะ กดแอปเรียกรถมารับ ส่งถึงที่หมาย วิ่งไปรับคนอื่นต่อ ไม่ต้องทนฟังคนขับบ่นเรื่องการจราจร เรื่องค่าเช่ารถ ไม่ต้องฟังเพลงที่เราไม่ชอบ แล้วก็ไม่ต้องทะเลาะกันเรื่องการเมืองด้วย ใครจะไม่อยากใช้

ถ้าเป็นอย่างนี้แล้ว จะซื้อรถทำไมให้สิ้นเปลือง คนซื้อรถน้อยลง ยอดขายรถน้อยลง บริษัทรถจะทำไงล่ะ?

เอาเคสจริงดีกว่า บริษัทประกันที่ญี่ปุ่นชื่อว่า Fukoku Mutual Life Insurance ประเดิมปีใหม่ด้วยการเอาระบบ IBM Watson Explorer มาใช้ในการพิจารณาการเคลมประกันของลูกค้า ลงทุนติดตั้งระบบไป ๑.๗ ล้านเหรียญ มีค่าเมนเทนแนนซ์อีกปีละแสนกว่าเหรียญ แต่ลดพนักงานที่เป็นคนตัวเป็น ๆ ไปได้ ๓๔ คน รวมเบ็ดเสร็จหักลบค่าระบบกับเงินเดือนพนักงานแค่ไม่ถึงสองปีก็คุ้มทุนแล้ว ข่าวบอกว่า นอกจาก Fukoku แล้วยังมีบริษัทประกันอีกสามแห่งที่กำลังทดสอบระบบเอไอเพื่อจะเอามาใช้งานด้วย

นี่แค่ตัวอย่างนะฮะ แล้วก็คงมีงานอีกหลายประเภทที่เอไอสามารถเข้ามาทำงานแทนที่มนุษย์ได้ อยู่ที่ว่าจะเป็นงานอะไรและเมื่อไหร่เท่านั้นเอง

ระหว่างนี้มนุษย์เงินเดือนอย่างเรา ๆ ท่าน ๆ คงต้องมานั่งคิดกันแล้วล่ะว่า จะทำยังไงให้เหนือกว่าเอไอให้ได้นะฮะ…

วิธีผ่อนบ้านให้หมดเร็ว

houseชีวิตคนทำงานพอทำงานมาได้สักพัก เริ่มเก็บเงิน มีครอบครัว (บางคนก็ยังโสดนะ) ก็มองหาที่อยู่ของตัวเอง ซึ่งถ้าไม่มีเงินถุงเงินถังมาก่อน แทบจะร้อยละร้อยจะต้องกู้แบงก์ทั้งนั้น

หลังจากผ่านช่วงแห่งความปิติยินดีที่กู้แบงก์ผ่าน และได้ย้ายเข้ามาอยู่ในบ้านแสนสุขพร้อมกับหนี้ก้อนโตในชีวิตแล้ว ทีนี้แหละความจริงอันเจ็บปวดก็เริ่มตามมา เมื่อพบว่ารายได้ในแต่ละเดือนจะถูกตัดก้อนใหญ่ออกมาจ่ายเป็นค่างวดบ้าน ซึ่งบางทีมันมากกว่าค่ากินค่าอยู่ของเราซะอีก

หลายคนคงจะเคยนั่งมองยอดผ่อนบ้านแล้วนึกเคลิ้มไปว่า ถ้าไม่ต้องจ่ายค่าบ้านแล้วนะ เราจะมีเงินไปทำอะไรได้อีกเยอะ จะไปเที่ยวญี่ปุ่นแม่มทุกปีก็ได้ จะออกรถใหม่มาแทนคันเก่าที่เดี๋ยวซ่อมเดี๋ยวซ่อมก็ได้ จะกินอาหารนอกบ้านร้านใหม่ร้านไหนเขาว่าดีมิชลินกี่ดาวทุกวันหยุดแม่มยังได้ คิดไปคิดมากำลังเคลิ้มได้ที่แต่พอมานึกถึงระยะเวลาผ่อนที่เหลืออยู่ บางคนกู้ ๑๕ ปี ก็หมดเร็วหน่อย บางคน ๒๐ ปี หลายคนจัดเต็ม ๓๐ ปี ถ้าตอนนี้อายุ ๓๐ กว่าจะผ่อนหมด ๖๐ เกษียณพอดี ชิ_หาย จะผ่อนหมดมั้ยหรือต้องส่งให้ลูกมันผ่อนต่อ อย่ากระนั้นเลย เรามาหาวิธีผ่อนบ้านยังไงให้หมดเร็วกันดีกว่า

หมายเหตุ บอกไว้ก่อนว่า ๑. วิธีที่จะเล่าต่อไปนี้เป็นเพียงแค่วิธีเดียวในหลาย ๆ วิธี แล้วแต่ว่าใครจะเลือกใช้วิธีไหน หรือจะปรับยังไงให้เข้ากับสไตล์ของตัวเองก็ได้
๒. วิธีที่จะเล่าต่อไปนี้ใช้ได้จริง เพราะใช้กับตัวเองมาแล้ว ไม่ได้มาเล่าให้ดูหล่อ ๆ สวย ๆ แต่ทำจริงไม่ได้
๓. วิธีที่จะเล่านี้เป็นหลักการ ไม่มีตารางเอ็กเซล ไม่มีสูตรคำนวณเป๊ะ เป๊ะ และไม่ต้องถามมา เพราะตอบไม่ได้ ทำไม่ได้เหมือนกัน พี่เป็นพวกมวยวัด โอเคนะ

เอาล่ะ อยากผ่อนบ้านหมดเร็วต้องทำไงบ้าง?

ประการแรก ต้องตั้งใจจริง

เดี๋ยว เดี๋ยว อย่าเพิ่งด่า นี่พูดจริงเลย ข้อนี้สำคัญมาก มากถึงขนาดเอามาเป็นข้อแรก ทำไมถึงสำคัญ? ก็เพราะเรื่องผ่อนบ้านนี่มันใช้เวลาหลายปี ให้เร็วยังไงก็ยังหลายปี ถ้าไม่ตั้งใจจริงอาจจะล้มเลิก เกิดอาการ #ทิ้งไว้กลางทาง ซะเมื่อไหร่ก็ได้ เพราะฉะนั้นเตือนไว้ก่อนเลยว่า ต้องตั้งใจจริง

นึกถึงวันที่ชีวิตปลอดหนี้ debt free life เอาไว้นะ

ข้อถัดมา ดูว่าดอกเบี้ยที่แบงก์คิดเราอยู่ตอนนี้น่ะ มันเท่าไหร่?

หลายคนไม่ทันคิด นึกว่าส่วนต่างของดอกเบี้ยแค่สลึงนึง ห้าสิบตังค์จะเท่าไหร่กันเชียว อ๊ะ อ๊ะ เงินต้นล้านสองล้าน บางคนก็หลายล้าน ส่วนต่างสลึงนึงก็หลายตังค์อยู่นะ เพราะฉะนั้น อย่ากระไรเลย ลองเอาใบสลิปมาดูซิโดนดอกเบี้ยอยู่เท่าไหร่ แล้วลองดูของแบงก์อื่นซิ เขาคิดอยู่เท่าไหร่ ถ้าต่างกันเยอะก็ควรจะรีไฟแนนซ์ (แปลว่า เปลี่ยนเจ้าหนี้) เปลี่ยนแบงก์ซะ ไม่ต้องเกรงใจแบงก์ ไม่ต้องเกรงใจพนักงานแบงก์ ไม่ต้องมีลอยัลตี้ นี่มันเงินเรา เขาไม่เกี่ยว

นี่เล่าจากประสบการณ์ตรง ช่วงต้มยำกุ้งพี่ผ่อนบ้านอยู่กับธนาคารแห่งนึง ขณะที่ลูกหนี้คนอื่นเขาชักดาบกันโครม ๆ พี่นี่เป็นลูกหนี้ชั้นดี กัดฟันจ่ายเต็ม จ่ายตรงเวลา โดนดอกไป ๑๖% เงินงวดแต่ละเดือนหักดอกเบี้ยแล้วเหลือหักต้นแค่ไม่กี่ร้อย ปรากฎว่า แบงก์เรียกลูกหนี้ที่ชักดาบมาเจรจา บอกจะลดดอกเบี้ยให้ อ้าว เฮ้ย แล้วพี่ล่ะ ไม่มีเจรจา ไม่มีลดใด ๆ ทั้งสิ้น พี่ได้แต่กัดฟันกรอด ๆ พอถึงเวลาก็รีไฟแนนซ์สิจ๊ะ จะอยู่ทำป๊ะอะไร

(หมายเหตุ ๑. ปกติแบงก์จะทำสัญญามัดมือชกเอาไว้ ห้ามไม่ให้ลูกหนี้รีไฟแนนซ์ก่อนสามปี เพราะฉะนั้นลองดูในสัญญาเงินกู้ของเรานะฮะว่ามีระบุเอาไว้มั้ย ถ้ามีและยังไม่ถึงสามปีก็รอก่อน ไปทำข้ออื่นก่อน
๒. โดยทั่วไปแบงก์ที่เราจะรีไฟแนนซ์ไปมักจะคิดค่าธรรมเนียมโน่นนิดนี่หน่อย ให้ลองเปรียบเทียบค่าใช้จ่ายดูว่าคุ้มกับดอกเบี้ยที่ลดลงมั้ย ถ้าไม่คุ้มก็รอไปรีไฟแนนซ์ตอนเขามีแคมเปญก็ได้นะฮะ)

ข้อที่สาม โปะสิจ๊ะ จะรออะไร

ข้อนี้เป็นข้อที่ทำยากที่สุด เพราะโดยทั่วไปแล้วถ้าเดือนไหนเรามีเงินเหลือเราก็จะนั่งคิดว่าจะเอาไปทำอะไรดีใช่มะ เชื่อเถอะร้อยละน้อยมากไม่มีใครคิดจะเอาเงินไปโปะหนี้บ้านหรอก มีแต่จะออกแอปเปิ้ลวอทช์รุ่นใหม่ หรือไปทริปดูเหมยขาบทางเหนือดีกว่า นี่แหละคือที่มาของข้อแรก ที่บอกว่าต้องตั้งใจจริง เพราะมันต้องอดทน อดกลั้นและอดออม ครบสูตร

ปกติแล้วแบงก์จะแจ้งยอดมาว่า ค่างวดที่เราต้องจ่ายน่ะเดือนละเท่าไหร่ เอามาซะดี ๆ งี้ ทีนี้ถ้าเราอยากให้หนี้หมดเร็วมันก็ง่าย ๆ จ่ายให้มากกว่าที่แบงก์บอก เช่น แบงก์บอกจ่ายเดือนละหมื่น เดือนไหนเรามีเงินเหลือก็โปะไปเลยหมื่นสองสวย ๆ (ส่วนเรื่องที่ว่าจะเอาที่ไหนมาโปะ เอาไว้ว่ากันคราวหน้านะ) ยอดสองพันที่เพิ่มไปมันก็จะไปหักยอดหนี้ให้หมดเร็วขึ้น อย่าดูถูกว่า แอร๊ยยยยยย เงินพันสองพันจะไปช่วยอะไรได้ เอาไปกินอาหารญี่ปุ่นแล้วถ่ายรูปอัปเฟซไอจีดีกว่า จากประสบการณ์พี่ เงินพันสองพันนี่แหละช่วยได้ ทำงานเป็นมนุษย์เงินเดือน ใช้เดือนชนเดือน จะเอาเงินหมื่นเงินแสนจากที่ไหนมาโปะ ถ้าเดือนละพันสองพัน สิบเดือนก็หมื่นสองหมื่นแล้วเห็นมะ ช่วงไหนโบนัสออก (สาธุ ขอให้ปีนี้มีโบนัสด้วยเถิดดดดดด) ก็จัดเต็มโปะทั้งก้อนไปเลย

ฟังอย่างนี้แล้วอยากจะกำเงินไปโปะเลยใช่มะ แต่เดี๋ยวก่อน!!! ลองเอาสัญญาเงินกู้มาดูนิดนึง ตอนกู้เคยดูกันมั่งมั้ยว่าแบงก์ใส่เงื่อนไขอะไรเข้ามาบ้าง อย่าคิดว่าแบงก์จะรักเรา ประโยคที่ว่า นายแบงก์ก็คือ คนที่เอาร่มให้เรายามแดดออก และเรียกเอาร่มคืนในยามฝนตกน่ะไม่ได้มากันง่าย ๆ เพราะบางแบงก์จะใส่เงื่อนไขว่า ถ้าหากเดือนไหนเราจะเอาเงินไปจ่ายค่างวดมากกว่าที่แบงก์กำหนด แบงก์ขอคิดค่าธรรมเนียมจากเงินส่วนที่เกินมาด้วย

เงื่อนไขนี้แปลว่าอะไร แปลว่า ถ้าแบงก์บอกให้เราจ่ายค่างวดเดือนละหมื่น เดือนไหนเราทะลึ่งไปจ่ายหมื่นสอง แบงก์ขอคิดค่าธรรมเนียมจากเงินสองพันที่เกินมาด้วย จะกี่เปอร์เซ็นต์ก็ว่ากันไปจ้า

อ่านแล้วถ้าคิดว่า เฮ้ย พี่พูดเป็นเล่น แบงก์ที่ไหนจะเขี้ยวขนาดนี้ พี่บอกเลยว่า มีจริง หลายปีก่อนตอนน้องสาวซื้อคอนโดฯ ไปใช้แบงก์ที่มีประวัติเรื่องนี้ ขนาดย้ำแล้วย้ำอีกว่าขอไม่ให้มีค่าธรรมเนียมส่วนนี้ ในสัญญายังใส่มาเลย พอทวงถามก็ทำมึน แต่พอยืนยันว่าไม่ยอม ถึงได้ทำใบแนบท้ายสัญญามาให้ เรื่องถึงได้จบ

เพราะฉะนั้นอยู่ว่าง ๆ ลองเอาสัญญาเงินกู้มานั่งดูบ้างก็ดีว่ามีอะไรอยู่ในนั้นมั่ง บางเรื่องที่เคยบอกพนักงานไป มันอาจยังมาโผล่ในสัญญาก็ได้นะ ทำเป็นเล่นไป

ถ้าเจอเงื่อนไขนี้ก็ลองไปคุยกับแบงก์ดูว่า ขอเอาเงื่อนไขนี้ออกได้มั้ย ถ้าแบงก์ไม่ยอมก็ดูว่า ผ่อนมาเกินสามปีรึยัง รีไฟแนนซ์เปลี่ยนแบงก์ได้มั้ย แล้วก็ทำใจได้มั้ยถ้าจะเอาเงินไปโปะแล้วต้องเสียค่าโง่ที่ว่า ถ้าทำใจไม่ได้ก็เอาเงินที่จะโปะน่ะไปฝากเก็บไว้ก่อน รอให้รีไฟแนนซ์แล้วค่อยโปะทีเดียว

ข้อที่สี่ อย่าตกหลุมพรางของแบงก์

เวลาเราจ่ายค่างวดอยู่เนี่ยเราก็มักจะคิดว่า ถ้าจ่ายแต่ละเดือนน้อยลงกว่านี้ก็จะดี ชีวิตจะได้ไม่กระเบียดกระเสียรขนาดนี้ใช่มะ แล้วบางทีเหมือนแบงก์จะรู้ใจว่าเราคิดอะไร จะเสนอมาให้ว่า เนื่องจากท่านเป็นลูกค้าชั้นดีของธนาคารเรา เราจึงยินดีมอบเงื่อนไขพิเศษสุดนี้ให้กับท่าน นั่นคือ เราจะลดเงินค่างวดที่ท่านจะจ่ายลง จากเดือนละหมื่นเหลือแปดพันกว่าอะไรก็ว่าไป

อา นี่มันฟ้าประทาน ไหนใครว่าแบงก์หน้าเลือด ดูสิ มีแต่สิ่งดี ๆ มาเสนอให้ ใช่มะ

อยากบอกว่า ถ้าไม่ลำบาก ไม่เหลือบ่ากว่าแรงจริง ๆ อย่าไปเอา จ่ายมันเต็มเท่าเดิมไปนั่นแหละ ถ้าเรารับเงื่อนไขนี้จะทำให้ระยะเวลาในการผ่อนยาวออกไปอีก แต่ถ้าเรายังจ่ายในยอดเดิมมันจะช่วยลดเวลาลงได้เป็นปีเลยนะเอ้อ

จบแล้ว ง่าย ๆ แค่สี่ข้อนี้ ถ้าทำได้ (นี่ทำมาแล้ว) รับรองว่า ยอดหนี้ลดฮวบ ๆ ผ่อนบ้านหมดเร็วแน่นอนฮะ…

วิกฤติสื่อสิ่งพิมพ์ : ความเห็นจากคนทำ PR

เมื่อวานเจอน้องที่ทำงานพีอาร์เอเจนซี่คนนึงโดยบังเอิญ หลังจากถามไถ่สารทุกข์สุขดิบกันเรียบร้อยก็ถามน้องเขาว่า ช่วงนี้สื่อสิ่งพิมพ์ปิดตัวกันไปหลายเล่มกระทบการทำงานมั่งมั้ย?

น้องตอบว่า ยังไม่กระทบ เพราะยังเหลืออีกหลายเล่ม แต่ปีหน้าก็ไม่รู้นะ เพราะเห็นนักข่าวที่รู้จักในบางเล่มก็เริ่มมีโพสต์ fb ว่าสถานการณ์ไม่ค่อยดีกันบ้างแล้ว ถามน้องต่อว่า แล้วช่วงหลังนี้ลูกค้ายังสนใจสื่อสิ่งพิมพ์กันอยู่อีกเหรอ ไม่ได้ไปสื่อดิจิทัลหมดแล้วเหรอ?

น้องตอบเร็วเลยว่า ม่ายยยยย ลูกค้ายังอยากลงสิ่งพิมพ์อยู่ เราฟังก็ เฮ้ย แปลก ทำไมอ่ะ น้องขยายความว่า เพราะสื่อสิ่งพิมพ์ลูกค้าสามารถวัดมูลค่าได้ ว่าที่ได้ลงน่ะตีเป็นมูลค่าสื่อเท่าไหร่ การลงสื่อดิจิทัลลูกค้าวัดเป็นมูลค่าไม่ได้

แล้วน้องก็เสริมว่า ลูกค้าส่วนใหญ่ยังอยากลงสิ่งพิมพ์ แต่ก็จะเอาดิจิทัลเป็นของแถมด้วย ยกเว้นรายที่เป็นรุ่นลูกเข้ามาทำแล้ว แบบนั้นจะเริ่มมองสื่อดิจิทัลเป็นตัวเลือกแรกมากขึ้น

ก็เล่าสู่กันฟังนะฮะ อาจจะตรงหรือไม่ตรงกับข้อมูลที่คนอื่นมีอยู่ก็ขอให้คิดว่าเป็นเพราะกลุ่มลูกค้าอาจจะต่างกัน ที่จริงมีประเด็นอื่นที่คุยกันมากกว่านี้ แต่เป็นข้อมูลภายในของวงการสื่อที่คิดว่ายังไม่น่าจะเล่าตอนนี้ เพราะยังไม่พร้อมจะโดนสหบาทารอบทิศนะ…

คนสิ่งพิมพ์ในยุควิกฤติสื่อสิ่งพิมพ์

ช่วงสี่ปีกว่าที่ผ่านมามีโอกาสได้จดหมายสมัครงานกับได้สัมภาษณ์คนมาสมัครงานเยอะอยู่เหมือนกัน พอจะเห็นเป็นแพตเทิร์นอยู่บ้างนะฮะ นั่นคือ

ตามปกติแล้วถ้าใกล้ช่วงที่เด็กจะจบจะมีใบสมัครเข้ามาแบบกระหน่ำมาก หลากหลายสถาบัน สมัครในตำแหน่งทั้งที่ตรงสาขาและไม่ตรงสาขาที่เรียนมา ประมาณว่ากูเอาไว้ก่อน เผื่อเขาเรียก (สัมภาษณ์) ซึ่งโดยปกติไม่ค่อยได้เรียก ยกเว้นใครที่ดูน่าสนใจจริง ๆ (ที่ว่าน่าสนใจนี่คือ เรียนมาตรงกับตำแหน่งที่สมัคร หรือทำกิจกรรมหรือมีผลงานระหว่างเรียนที่ดูแล้วเข้าเค้านะฮะ ไม่ใช่หน้าตาน่าสนใจ)

เรื่องเด็กจบใหม่นี่ขอยกยอดเอาไว้เล่าคราวหน้าอีกที เผื่อจะเป็นประโยชน์กับเพื่อน ๆ พี่ ๆ น้อง ๆ ที่เป็นอาจารย์บ้างนะฮะ

ส่วนที่นอกเหนือจากเด็กจบใหม่ที่เป็นคนทำงานแล้วก็จะมีสมัครงานเข้ามาเรื่อย ๆ ตลอดทั้งปี แต่จะมีมากหน่อยก็ช่วงไตรมาสสี่ อันนี้เข้าใจได้ คงกะว่ากว่าจะเรียกสัมภาษณ์ คุยรอบแรกรอบสอง โน่นนี่นั่นก็พอดีปลายปี รับโบนัสแล้ว (ถ้ามี) ก็ออกมาเริ่มงานใหม่

ในกรณีของคนทำงานแล้ว มีข้อสังเกตที่น่าสนใจคือ ปีนี้คนที่สมัครงานเข้ามามีอายุมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (แม่มแปลว่าอะไรไม่รู้ แต่เห็นเวลาเขาเขียนแล้วดูจริงจัง น่าเชื่อถือ ดูมีความรู้อ่ะ เอามั่ง) จากเดิมคนสมัครงานอายุจะอยู่ราว ๆ ยี่สิบกว่า ๆ ถึงสามสิบต้น ๆ ไม่ค่อยมีเกิน ๓๕ พวกนี้นาน ๆ ถึงจะหลุดมาทีและส่วนมากที่มาก็เพราะมีคนรู้จักแนะนำมา

แต่ปีนี้มีสมัครกันเข้ามาเยอะมาก สามสิบปลาย สี่สิบกว่า สี่สิบปลาย จนถึงห้าสิบก็ยังมี จากที่ได้สอบถามตอนสัมภาษณ์สามารถสรุปได้ว่า ปรากฎการณ์นี้เป็นผลมาจากภาวะวิกฤติของแวดวงสื่อสิ่งพิมพ์นะฮะ หลายคนยังทำงานอยู่แต่พอจะดูออกว่าสถานการณ์ออฟฟิศไม่ค่อยดี ก็หางานเผื่อไว้ก่อน เกิดปุบปับมีอะไรขึ้นมาจะได้ไม่เคว้ง บางคนก็เพิ่งออกจากงาน ไม่ว่าจะเป็นเพราะหนังสือปิดตัว (ปีนี้หลายเล่มแล้วนะ) หรือสมัครใจเข้าโครงการ early retire หรือไม่ได้สมัครใจแต่ถูกจิ้มออก

สิ่งที่เกิดขึ้นตามที่เล่ามานี่น่าสะท้อนใจอยู่เหมือนกัน เพราะหลายคนที่ได้สัมภาษณ์ช่วงหลังนี่ทำงานที่ออฟฟิศปัจจุบันหรือล่าสุดมาสิบกว่าปีเลยนะ บางคนทำมา ๑๙ ปี แต่จำใจต้องเข้าโครงการ early retire บางคนทำมาสิบกว่าปีแต่ออฟฟิศทำท่าจะไปไม่รอด ก็จำเป็นต้องหางานใหม่

สถานการณ์แบบนี้คงจะมีไปอีกสักพัก จนกว่าจะเขย่ากันเสร็จเรียบร้อยว่าใครจะอยู่ใครจะไป ขอให้เพื่อนร่วมวงการทุกคนโชคดีนะครับ